Suatu Cabaran Keluhuran Perlembagaan dan Demokrasi Berperwakilan (Representative Democracy)

Enakmen Perlembagaan Negeri Melaka (Pindaan) 2026 yang telah diluluskan oleh Dewan Undangan Negeri Melaka pada 14 Julai 2026, bagi membolehkan pelantikan Ahli Dewan Undangan Negeri, menimbulkan suatu persoalan perlembagaan yang amat penting. Persoalan ini bukan sekadar menyentuh kesahan suatu pindaan kepada Perlembagaan Negeri, malah melibatkan keluhuran Perlembagaan Persekutuan, pembahagian kuasa antara Persekutuan dan Negeri, serta kelangsungan prinsip demokrasi berperwakilan (Representative Democracy)yang menjadi asas kepada sistem pemerintahan negara.

Persoalan yang perlu dijawab adalah mudah tetapi mempunyai implikasi yang amat besar:

Bolehkah sesebuah Dewan Undangan Negeri meminda Perlembagaan Negerinya bagi memperkenalkan Ahli Dewan Undangan Negeri yang dilantik, sedangkan Perlembagaan Persekutuan secara nyata memperuntukkan bahawa keanggotaan Dewan Undangan Negeri hendaklah terdiri daripada ahli-ahli yang dipilih melalui pilihan raya?

Jawapannya adalah TIDAK.

Pindaan tersebut bukan sahaja bercanggah dengan Perlembagaan Persekutuan, malah melanggar kerangka perlembagaan mandatori yang ditetapkan bagi semua Negeri. Lebih membimbangkan, ia menjejaskan prinsip demokrasi berperwakilan yang merupakan sebahagian daripada struktur asas (basic structure) Perlembagaan Persekutuan.

I. PERLEMBAGAAN PERSEKUTUAN MERUPAKAN UNDANG-UNDANG TERTINGGI NEGARA

Perkara 4(1) Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan:

"Perlembagaan ini ialah undang-undang utama Persekutuan dan apa-apa undang-undang yang diluluskan selepas Hari Merdeka yang tidak selaras dengan Perlembagaan ini adalah tidak sah setakat ketidakselarasan itu”.

Peruntukan ini meletakkan Perlembagaan Persekutuan sebagai sumber kuasa tertinggi dalam sistem perundangan negara. Semua undang-undang, sama ada yang digubal oleh Parlimen mahupun oleh Badan Perundangan Negeri, hendaklah selaras dengan kehendak Perlembagaan Persekutuan.

Kewujudan Negeri Melaka sebagai salah sebuah Negeri dalam Persekutuan adalah berasaskan Perkara 1(2) Perlembagaan Persekutuan. Pada masa yang sama, kuasa Perlembagaan Negeri Melaka berpunca daripada Perkara 71 yang dibaca bersama Bahagian I Jadual Kelapan Perlembagaan Persekutuan. Peruntukan-peruntukan tersebut menetapkan kerangka asas yang wajib dipatuhi oleh setiap Perlembagaan Negeri.

Dengan yang demikian, adalah jelas bahawa Perlembagaan Negeri memperoleh kesahan dan kuasa perundangannya daripada Perlembagaan Persekutuan. Sebarang pindaan kepada Perlembagaan Negeri hendaklah kekal berada dalam lingkungan kuasa yang diperuntukkan oleh Perlembagaan Persekutuan dan tidak boleh melampaui had yang telah ditetapkan.

Justeru, Dewan Undangan Negeri tidak mempunyai kuasa perlembagaan untuk memperluaskan bidang kuasanya melalui suatu pindaan kepada Perlembagaan Negeri sehingga mewujudkan suatu bentuk keanggotaan yang tidak pernah dibenarkan oleh Perlembagaan Persekutuan.

Perkara 71 dan Jadual Kelapan sama sekali tidak memberi kuasa kepada mana-mana Dewan Undangan Negeri untuk menyimpang daripada kehendak mandatori yang telah ditetapkan ataupun mengenepikan niat yang jelas daripada penggubal Perlembagaan.

II. JADUAL KELAPAN MENGHENDAKI BAHAWA AHLI DEWAN UNDANGAN NEGERI HENDAKLAH DIPILIH

Peruntukan yang menjadi teras kepada isu ini ialah Seksyen 4(1), Bahagian I Jadual Kelapan Perlembagaan Persekutuan yang memperuntukkan:

"Dewan Undangan Negeri hendaklah terdiri daripada apa-apa bilangan ahli dipilih sebagaimana yang diperuntukkan melalui undang-undang oleh Badan Perundangan."

Selaras dengan kehendak tersebut, Perkara 11 Perlembagaan Negeri Melaka sejak Merdeka turut memperuntukkan bahawa Dewan Undangan Negeri hendaklah terdiri daripada ahli-ahli yang dipilih.

Setiap perkataan yang digunakan dalam peruntukan tersebut mempunyai maksud yang penting.

Perkataan "shall" atau "hendaklah" adalah bersifat mandatori dan tidak memberi ruang kepada tafsiran yang membolehkan Badan Perundangan Negeri memilih kaedah keanggotaan yang lain.

Yang lebih penting ialah Perlembagaan Persekutuan hanya memberikan satu bentuk budi bicara kepada Dewan Undangan Negeri, iaitu menentukan bilangan Ahli Dewan Undangan Negeri yang dipilih.

Tiada kuasa diberikan untuk menentukan kategori ahli.

Dengan kata lain, Perlembagaan Persekutuan telah pun menetapkan bahawa kategori ahli hanyalah terdiri daripada wakil rakyat yang dipilih melalui pilihan raya.

Apabila Perlembagaan Persekutuan secara nyata telah menentukan kategori keanggotaan sesuatu badan perundangan negeri, maka Dewan Undangan Negeri tidak mempunyai sebarang kuasa untuk mewujudkan satu kategori baharu Ahli Dewan Undangan Negeri melalui pelantikan.

Hasrat penggubal Perlembagaan adalah jelas.

Kuasa menggubal undang-undang di peringkat Negeri hendaklah berpunca daripada mandat rakyat yang diberikan melalui pilihan raya dan bukannya melalui pelantikan oleh Badan Eksekutif.

III. PERLEMBAGAAN PERSEKUTUAN MENUNJUKKAN BAHAWA PELANTIKAN HANYA DIBENARKAN APABILA DIPERUNTUKKAN SECARA NYATA

Perlembagaan Persekutuan hendaklah dibaca sebagai suatu dokumen yang lengkap dan menyeluruh.

Di mana penggubal Perlembagaan berhasrat supaya keanggotaan sesuatu badan perundangan diwujudkan melalui pelantikan dan bukannya pilihan raya, mereka telah memperuntukkannya secara nyata.

Contohnya, Perkara 45 secara khusus membenarkan pelantikan Ahli Dewan Negara.

Begitu juga, Jadual Kelapan secara nyata membenarkan pelantikan Yang Dipertua Dewan Undangan Negeri yang bukan merupakan seorang Ahli Dewan Undangan Negeri yang dipilih.

Walau bagaimanapun, dalam keadaan tersebut sekalipun, Perlembagaan masih memperuntukkan bahawa:

• Yang Dipertua merupakan seorang ahli tambahan kepada ahli-ahli yang dipilih; dan
• beliau tidak mempunyai hak mengundi.

Pengecualian ini amat signifikan.

Ia menunjukkan bahawa penggubal Perlembagaan berhasrat dengan jelas untuk mewujudkan perbezaan antara wakil rakyat yang dipilih melalui pilihan raya dengan seseorang yang dilantik.

Lebih penting lagi, apabila mereka berhasrat mewujudkan pengecualian kepada prinsip pilihan raya, mereka telah menyatakannya secara nyata dalam Perlembagaan.

Tiada peruntukan yang sama yang membenarkan pelantikan Ahli Dewan Undangan Negeri.

Ketiadaan peruntukan tersebut bukanlah suatu kecuaian dalam penggubalan Perlembagaan tetapi mencerminkan niat yang jelas bahawa keanggotaan Dewan Undangan Negeri hendaklah diperoleh melalui mandat rakyat.

Selaras dengan prinsip tafsiran perlembagaan expressio unius est exclusio alterius, apabila Perlembagaan secara nyata memperuntukkan pengecualian tertentu, maka kita tidak boleh menganggap bahawa pengecualian lain turut wujud secara tersirat.

Oleh yang demikian, kuasa untuk melantik Ahli Dewan Negara dan Yang Dipertua Dewan Undangan Negeri yang tidak mengundi tidak boleh diperluaskan sehingga membolehkan pelantikan Ahli Dewan Undangan Negeri melalui tafsiran atau implikasi.

KESIMPULAN

Persoalan yang timbul bukanlah sekadar mengenai kesahan satu pindaan kepada Perlembagaan Negeri Melaka.

Isu sebenar ialah sama ada sebuah Dewan Undangan Negeri boleh, melalui pindaan kepada Perlembagaan Negerinya, mengubah suatu kerangka mandatori yang telah ditetapkan oleh Perlembagaan Persekutuan.

Ada pihak berhujah bahawa Negeri Pahang dan Johor sebelum ini telah memperuntukkan pelantikan Ahli Dewan Undangan Negeri melalui pindaan kepada Perlembagaan Negeri masing-masing dan bahawa Melaka hanya mengikut amalan tersebut.

Namun demikian, hujah tersebut sama sekali tidak menentukan kesahan perlembagaan pindaan yang diluluskan oleh Melaka.

Prinsip undang-undang adalah jelas.

Dua kesalahan tidak menjadikan sesuatu itu sah di sisi undang-undang.

Jadual Kelapan menghadkan kuasa pindaan Perlembagaan Negeri. Kuasa tersebut tidak boleh digunakan dengan cara yang bercanggah dengan kehendak mandatori Perlembagaan Persekutuan.

Tindakan Ahli-Ahli Dewan Undangan Negeri (Melaka) Pakatan Harapan menarik diri daripada Kerajaan Negeri Melaka mungkin merupakan suatu pendirian politik yang tegas. Namun demikian, bantahan politik semata-mata tidak memadai untuk mempertahankan keluhuran Perlembagaan.

Walaupun bantahan tersebut dibuat atas prinsip demokrasi dan mandat rakyat, persoalan yang timbul kini adalah suatu persoalan undang-undang perlembagaan yang sebenar. Persoalan sedemikian sewajarnya diputuskan oleh Mahkamah Persekutuan.

Memandangkan wujud suatu persoalan perlembagaan yang tulen sama ada Enakmen Perlembagaan Negeri Melaka (Pindaan) 2026 adalah selaras dengan Perlembagaan Persekutuan, maka persoalan tersebut hendaklah dirujuk kepada Mahkamah Persekutuan, sebaik-baiknya melalui suatu rujukan terus di bawah bidang kuasa perlembagaannya, supaya suatu keputusan yang muktamad, autoritatif dan mengikat dapat diberikan demi memelihara keluhuran Perlembagaan Persekutuan sebagai undang-undang tertinggi negara.

Waytha Moorthy Ponnusamy
Presiden
Malaysian Advancement Party

26 Julai 2026