Perbahasan mengenai masa depan Azam Bakisebagai Ketua Pesuruhjaya Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) kinimenjadi topik hangat dalam wacana awam. Namun rakyat Malaysia harus berani berdepandengan satu hakikat yang jauh lebih besar dan tidak selesa.
Masalah sebenar bukan Azam Baki. Masalahsebenar ialah sistem — dan Anwar Ibrahim yang mengawal sistem itu.
Menggantikan seorang individu tetapimengekalkan struktur pelantikan yang cacatbukanlah reformasi. Ia hanyalah sandiwarareformasi.
Walaupun Azam Baki berundur esok, strukturyang membolehkan kontroversi ini berlaku akantetap kekal. Penggantinya akan tetap dilantikmelalui proses yang sama — satu proses di mana Anwar Ibrahim dan Parti Keadilan Rakyat yang hanya mempunyai 31 kerusi Parlimen tetapimenduduki jawatan Perdana Menteri, menasihatiYang di-Pertuan Agong mengenai siapa yang harus mengetuai badan anti-rasuah paling berkuasa di negara ini.
Realitinya amat jelas: kepimpinan SPRM akhirnyabergantung kepada kehendak Perdana Menteri. Perdana Menteri bebas melantik sesiapa sahajayang bersedia menurut “arahan”.
Keadaan ini sepatutnya membimbangkan setiaprakyat Malaysia yang berfikiran waras dan cintakan keadilan.
Sebuah agensi anti-rasuah tidak mungkin benar-benar bertindak sebagai pengawas jikakepimpinannya ditentukan oleh kuasa politikyang suatu hari nanti mungkin perlu disiasatolehnya.
Pengawas yang dilantik oleh kuasa yang diawasi tidak akan menggigit tangan yang melantiknya.
Selama bertahun-tahun rakyat Malaysia dijanjikan reformasi, ketelusan dan akauntabiliti. Kononnya nilai-nilai ini akanmembebaskan institusi negara daripadapengaruh politik. Namun realitinya hari ini, negara masih terperangkap dalam kelemahanstruktur yang sama yang telah menghantuisistem pentadbiran negara selama puluhantahun.
Lebih membimbangkan, daripada melakukanreformasi institusi yang sebenar, perhatianrakyat sering dialihkan kepada pelbagai naratifkonspirasi dan ancaman luar. Dakwaan mengenaikomplot tertentu yang kononnya inginmenjatuhkan kerajaan sering diputar di ruangawam — malah menjadi bahan sindiran rakyat di media sosial.
Namun semua gangguan ini tidak menyentuhpunca sebenar masalah: institusi negara masih belum benar-benar bebas daripadapengaruh kuasa politik.
Punca utama masalah ini terletak pada kecacatanstruktur dalam kerangka Perlembagaan yang memberikan kuasa pelantikan yang sangat luaskepada Perdana Menteri terhadap pelbagaiinstitusi penting yang sepatutnya bebas daripadacampur tangan politik.
Mungkin pada era awal kemerdekaan, kuasasebegini tidak menimbulkan kebimbangan. Ketika Perlembagaan dirangka, pemimpin sepertiTunku Abdul Rahman dipercayai secara meluasuntuk menggunakan kuasa tersebut secarabertanggungjawab demi kepentingan negara yang baru merdeka.
Namun demokrasi tidak boleh bergantungkepada kepercayaan semata-mata.
Demokrasi hanya boleh bertahan dengansemak dan imbang yang kukuh sertainstitusi yang lebih kuat daripada mana-mana individu.
Hari ini Malaysia berhadapan dengan realitipolitik yang sangat berbeza daripada era awalkemerdekaan. Perdana Menteri memegang kuasaluas untuk melantik kepimpinan institusi pentingwalaupun partinya sendiri hanya mempunyai 31 kerusi Parlimen. Namun daripada kedudukan inimengalir pengaruh besar terhadap institusi yang sepatutnya menegakkan kedaulatan undang-undang.
Penumpuan kuasa seperti ini hanya akanmenimbulkan kecurigaan rakyat, melemahkankredibiliti institusi, dan menambahkan sinismeterhadap sistem politik negara.
Sebab itulah perbahasan ini tidak boleh terhentipada persoalan individu.
Menyingkirkan Azam Baki tanpa mereformasisistem yang membolehkan kontroversi iniberlaku hanya akan memastikan kitaran yang sama berulang dengan nama yang berbeza.
Malaysia tidak memerlukan perubahan kosmetik.
Malaysia memerlukan reformasi struktur.
Pelantikan ke institusi penting seperti SPRM mesti melalui proses yang telus, tertaklukkepada pengawasan Parlimen, dan dilindungisepenuhnya daripada campur tangan politik.
Perjuangan menentang rasuah tidak bolehbergantung kepada ihsan pemimpin politik.
Ia mesti berpaksikan kepada institusi yang benar-benar bebas, berwibawa dan bertanggungjawab kepada rakyat.
Akhirnya, ini bukan sekadar isu tadbir urus.
Ini adalah ujian terhadap kematangandemokrasi Malaysia.
Rakyat Malaysia perlu menentukan sama adamereka akan terus menerima institusi yang dibentuk oleh kuasa politik, atau menuntut satusistem di mana tiada Perdana Menteri bolehmengawal agensi yang sepatutnya memantaukuasa.
Kerana hakikatnya sangat jelas:
Demokrasi tidak akan mereformasi dirinyasendiri — rakyatlah yang memaksanyaberubah.